1. Bản thỏa thuận 3 tuần tuổi sụp đổ dưới làn đạn ăn miếng trả miếng
Cuộc khủng hoảng năng lượng và an ninh tại Vùng Vịnh đã bùng phát trở lại chỉ chưa đầy ba tuần sau khi Mỹ và Iran ký kết Bản ghi nhớ (MoU) về an ninh hàng hải hồi giữa tháng 6/2026.
Theo thỏa thuận khung do Qatar và Pakistan làm trung gian, Iran từng cam kết dỡ bỏ toàn bộ chướng ngại vật kỹ thuật cũng như quân sự, đồng thời khôi phục lưu lượng tàu chở dầu và hàng hóa qua eo biển về mức ổn định trước chiến tranh trong vòng 30 ngày.
Tuy nhiên, căng thẳng lập tức leo thang do xung đột về cách diễn giải chủ quyền:
Cáo buộc từ phía Iran: Tehran cáo buộc Washington vi phạm MoU khi tự ý thiết lập và bảo vệ tuyến hàng hải mới ở phía nam eo biển (gần hải phận Oman) nằm ngoài tầm kiểm soát của quân đội nước này. Iran kiên quyết đòi giữ quyền điều hướng và áp đặt một khoản "phí dịch vụ" (toll) đối với tàu bè quốc tế.
Xung đột thực địa dữ dội: Ngay trong tuần này, Iran đã tiến hành các cuộc tấn công vũ lực nhắm vào ít nhất 3 tàu thương mại quốc tế (bao gồm tàu chở LNG của Qatar và siêu tàu chở dầu của Saudi). Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ (CENTCOM) lập tức trả đũa bằng hai đêm không kích dồn dập phá hủy hơn 80 mục tiêu quân sự của Iran, và Tổng thống Trump chính thức tuyên bố lệnh ngừng bắn đã "kết thúc".
2. Chi tiết yêu cầu trong tối hậu thư của Mỹ
Trong thông điệp ngoại giao được chuyển trực tiếp và gián tiếp qua các kênh trung gian (Qatar, Pakistan và Oman), chính quyền Trump đã vạch rõ các điều kiện ràng buộc không thể thương lượng trước hạn chót ngày 12/7:
Công khai nhận sai: Iran phải công khai (hoặc ngầm định) thừa nhận các sai lầm quân sự vừa qua và tuyên bố chấm dứt hoàn toàn hành vi bắn phá tàu hàng.
Tự do hàng hải tuyệt đối: Xác nhận eo biển Hormuz mở cửa hoàn toàn cho lưu thông thương mại quốc tế dưới trạng thái an toàn và không thu phí (toll-free).
Nhà Trắng kỳ vọng một tuyên bố nhượng bộ sẽ được đưa ra ngay sau cuộc họp khẩn cấp giữa Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và giới chức Oman tại Muscat vào ngày thứ Bảy.
3. Nghịch lý ngoại giao: Cứng rắn bề ngoài, nhượng bộ góc tối
Diễn biến phức tạp bên trong hậu trường phơi bày một lỗ hổng lớn trong cấu trúc quyền lực của chính quyền Tehran:
Trên truyền thông công khai: Bộ Ngoại giao Iran vẫn duy trì lập trường cứng rắn, tuyên bố khăng khăng giữ quyền kiểm soát eo biển Hormuz và bác bỏ mọi yêu cầu nhượng bộ từ Mỹ. Người phát ngôn khẳng định nước này đã thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo MoU và chỉ đồng ý thảo luận thêm theo đề xuất điều phối từ phía Qatar.
Trong các cuộc đối thoại mật: Ngược lại, các quan chức cấp cao Mỹ tiết lộ rằng phía Iran đã chủ động liên lạc sau đợt không kích trả đũa của CENTCOM với thông điệp: "Chúng tôi đã làm hỏng chuyện. Chúng tôi đã phạm sai lầm. Hãy tiếp tục đối thoại" (We screwed up. We made a mistake. Let's keep talking).
Nguồn tin tình báo Mỹ nhận định đang có một cuộc đấu đá nội bộ gay gắt trong bộ máy lãnh đạo Iran giữa phe quân sự cứng rắn (IRGC) – những kẻ trực tiếp ra lệnh kích hoạt drone tấn công tàu hàng – và phe ngoại giao đang nỗ lực cứu vãn các lệnh trừng phạt kinh tế.
4. Hệ lụy vĩ mô: Thử thách lòng tin cho thỏa thuận Hạt nhân
Nếu thời hạn chót thứ Bảy trôi qua mà không có một động thái xuống nước rõ ràng từ Tehran, Washington cảnh báo Iran sẽ phải đối mặt với "những hậu quả nghiêm khắc nhất", bao gồm các đợt không kích mở rộng trực diện vào các hạ tầng kinh tế và quân sự sâu trong nội địa.
Khủng hoảng eo biển Hormuz không chỉ đe dọa trực tiếp đến biểu giá dầu thô Brent toàn cầu mà còn đặt một dấu hỏi lớn lên tiến trình đàm phán hạt nhân toàn diện đang diễn ra. Các quan chức Mỹ thừa nhận dù tiến trình đối thoại hạt nhân đang đạt được một số bước tiến thực chất, nhưng hành vi "quay xe" bằng vũ lực tại Hormuz khiến Phố Wall và Nhà Trắng nghi ngờ nghiêm trọng về năng lực thực thi các cam kết dài hạn của Iran.
Tổng thống Donald Trump tuyên bố ông vẫn để mở một không gian hẹp cho các giải pháp ngoại giao, nhưng quỹ thời gian và sự kiên nhẫn của Washington "không còn nhiều".
Tổng hợp bởi VnRebates
